Αθανάσιος Διάκος

Ήταν ένας από τους Έλληνες πρωταγωνιστές ήρωες – οπλαρχηγούς του πρώτου έτους της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, με υψηλό πατριωτικό φρόνημα, ένα μεγάλο παράδειγμα αυτοθυσίας, που έδωσε πνοή στην Ελληνική Επανάσταση και ιδιαίτερο νόημα στο σύνθημα «Ελευθερία ή Θάνατος». 

Το πραγματικό του όνομα ήταν Αθανάσιος Γραμματικός ή Ψυχογιός. Σε ηλικία 12 ετών στάλθηκε από τη μητέρα του στο μοναστήρι του Αγίου Ιωάννου Προδρόμου στην Αρτοτίνα, σαν καλογεροπαίδι μετά τη θανάτωση του πατέρα του και του αδερφού του Αποστόλη από τους Τούρκους. Έγινε μοναχός σε ηλικία δεκαεπτά ετών και, λόγω της αφοσίωσής του στη χριστιανική πίστη και της ιδιοσυγκρασίας του, χειροτονήθηκε πολύ γρήγορα διάκος. Φύσει γενναίο και δυναμικό άτομο και ζώντας με την ανάμνηση της τραγικής τύχης του πατέρα του Γεωργίου και του αδελφού του Αποστόλη, σύντομα εγκαταλείπει το μοναστήρι και εντάσσεται διαδοχικά στα κλέφτικα σώματα του Τσαμ-Καλόγερου και του Σκαλτσοδήμου, για να καταλήξει λίγα χρόνια πριν την επανάσταση πρωτοπαλίκαρο του Οδυσσέα Ανδρούτσου. Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία το 1818 και το 1820 έγινε αρματολός στη Λιβαδειά. Τον Απρίλιο του 1821 σε συνεργασία με άλλους οπλαρχηγούς κατέλαβε το φρούριο της Λιβαδειάς και χρησιμοποιώντας το σαν ορμητήριο, έδωσε πολλές νικηφόρες μάχες. Κατέλαβε την γέφυρα της Αλαμάνας και στις 22 Απριλίου 1821 έδωσε μάχη με τα στρατεύματα του Ομέρ Βρυώνη. Στη μάχη αυτή συνελήφθη και αφού μεταφέρθηκε στη Λαμία, όπου υπέστη μαρτυρικό θάνατο στις 24 Απριλίου.

Πηγή: Σύλλογος Αρτοτινών «Ο Αθανάσιος Διάκος», www.artotina.com