Αρτοτίνα

Το Καπετανοχώρι της Δωρίδας

Γενική Άποψη – Φυσιογνωμία της Περιοχής.

Η Αρτοτίνα είναι ένα ιστορικό, γραφικό πανέμορφο χωριό, που βρίσκεται στο βορειοδυτικό άκρο του Δήμου Δωρίδας στη Φωκίδα. Είναι χτισμένο σε αντικριστή πλαγιά, στους πρόποδες των Βαρδουσίων, σε υψόμετρο 1.100-1.350 μέτρων

Το γεωφυσικό ανάγλυφο της περιοχής, παρουσιάζει την εικόνα ενός τόπου με πανύψηλα υψώματα και βουνοκορφές, με βαθιές χαραδρώσεις που σχηματίζουν ορμητικούς χειμάρρους και ποτάμια, με εκτεταμένα πυκνά δάση με έλατα, βελανιδιές, πλατάνια, ιτιές, καστανιές, διάφορα οπωροφόρα και πλήθος άλλων ειδών της χλωρίδας. Πλούσια είναι και η πανίδα της περιοχής (λύκοι, αλεπούδες, κουνάβια, αγριογούρουνα, ζαρκάδια, λαγοί κ.λπ.).

Απέναντι και ανατολικά του χωριού, ορθώνεται μεγαλόπρεπα ο κύριος όγκος της οροσειράς των Βαρδουσίων (ο Κόραξ των αρχαίων) με την ψηλότερη κορυφή τους, την Πυραμίδα 2.350 μέτρα, ενώ βόρεια και κάτω κυλάνε τα ολοκάθαρα κρυστάλλινα νερά του ποταμού Λυκόρμα των αρχαίων που μετονομάσθηκε σε Εύηνο σύμφωνα με τη μυθολογία, λόγω του πνιγμού στα νερά του, του βασιλιά των Αιτωλών Ευήνου, όταν αυτός καταδίωκε τον Ίδο, απαγωγέα της κόρης του, Μάρπησσας.

Ιστορική Διαδρομή

η εκκλησία του Αγ. Γεωργίου στην Κεντρική πλατεία της Αρτοτίνας

Τις πρώτες πληροφορίες και ιστορικά στοιχεία για την ευρύτερη περιοχή μας δίνουν ο Στράβωνας, ο Παυσανίας και ο Θουκυδίδης. Σύμφωνα με αυτές στην περιοχή κατοικούσε ένα τμήμα των Οζολών Λοκρών, οι Οφιονείς ή Οφιείς και  ειδικότερα οι Βωμιείς. Αρχαιολογικά ευρήματα σε διαφορετικές τοποθεσίες, μαρτυρούν την ύπαρξη πέντε αντικριστών οικισμών που χαρακτηρίζονται ως συνοικισμοί των Βωμιαίων. Ένας από αυτούς στην περιοχή Αγ. Δημητρίου, κατά τον αρχαιολόγο Τάκη Δημόπουλο, χρονολογείται περί το 1300 με 1250 π.Χ. Αρχαίος μακεδονικός τάφος στη θέση Καλογερικό, μαρτυρά το πέρασμα των Μακεδόνων στην προσπάθειά τους κατά των Αιτωλών.

Υπάρχει ένα μεγάλο κενό-απουσία πληροφοριών για τη  Ρωμαϊκή και τη Βυζαντινή περίοδο για να φτάσουμε στην περίοδο της Τουρκοκρατίας, όπου περί το 1580 εμφανίζεται το χωριό στην παρούσα θέση με το τωρινό του όνομα. Την περίοδο αυτή το χωριό εκτός από τους γηγενείς κατοίκους γίνεται το καταφύγιο πολλών διωκόμενων από τους Τούρκους, από τις περιοχές Ηπείρου και Θεσσαλίας. Η Αρτοτίνα καθώς περιβάλλεται από δυσπρόσιτα βουνά θα αποτελέσει προεπαναστατικά αλλά και στη διάρκεια του ξεσηκωμού, ασφαλές καταφύγιο, κέντρο και ορμητήριο κλεφτοαρματωλισμού, ορμητήριο για το μετέπειτα ξεσηκωμό του 1821. Εδώ γεννήθηκαν, ανδρώθηκαν και έδρασαν πολλοί ονομαστοί οπλαρχηγοί καπεταναίοι του αγώνα: Ο προεπαναστατικός Λουκάς Καλιακούδας, ο απροσκύνητος Δήμος Σκαλτσάς, ο Ανδρίτσος Σαφάκας, ο Γιάννης Ρούκης, ο Αντώνης Κοντοσόπουλος (Γεράντωνος) και ο Θανάσης Διάκος. Για το λόγο αυτό μετεπαναστατικά η Αρτοτίνα αποκαλείται «το καπετανοχώρι της Ρούμελης» .

Η προσφορά της Αρτοτίνας δεν σταματά εδώ, συνεχίζεται στον μακεδονικό αγώνα 1902-1908 με τον μακεδονομάχο οπλαρχηγό «Καπετάν Κόρακα», -μετέπειτα στρατηγό και ιδρυτή του συλλόγου Βασ. Σταυρόπουλο-, τους Βαλκανικούς πολέμους, τον 1ο και 2ο παγκόσμιο πόλεμο και την Κύπρο το 1974.

Μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκους το χωριό αναπτύσσεται συνεχώς  πληθυσμιακά και οικονομικά και από 800 περίπου κατοίκους το 1821, το 1890 οι κάτοικοί του ξεπερνούν τις 2000, είναι δε το μεγαλύτερο σε όλη τη Δωρίδα. 

Σήμερα στο χωριό υπάρχει αγροτικό ιατρείο με αγροτικό ιατρό και λειτουργούν δύο ταβέρνες και ένα παραδοσιακό καφενείο.

Δραστηριότητες

Η απλοχεριά της φύσης με τις αμέτρητες πηγές, τα ρέματα και τα ποτάμια, η πλούσια και ποικιλόμορφη βλάστηση και η άγρια ομορφιά του αλπικού τοπίου των Βαρδουσίων, ικανοποιούν και καλύπτουν τις ανάγκες και του πλέον απαιτητικού περιηγητή-επισκέπτη της Αρτοτίνας. Το πλήθος των μονοπατιών και δρόμων προσφέρονται για απλούς περιπάτους και πεζοπορίες για όλες τις ηλικίες. Οι πολλοί χωμάτινοι δασικοί δρόμοι, θα ικανοποιήσουν απόλυτα τους λάτρεις των μηχανοκίνητων δραστηριοτήτων( 4×4, μοτοσικλέτες, ποδήλατα).

Οι πριονωτές κορυφογραμμές και οι απόκρημνες και απρόσιτες ορθοπλαγιές των ΒΔ Βαρδουσίων είναι ένας πρόσθετος λόγος που τα Βαρδούσια βρίσκονται στη πρώτη σειρά ενδιαφέροντος, ιδίως αναρριχητών, ορειβατών και φυσιολατρών. Μεταξύ των καταγεγραμμένων αναρριχητών, περιλαμβάνεται και ο κατακτητής του Έβερεστ, Άγγλος Χίλλαρυ.

Αξιοθέατα

το Αρχοντικό του Α. Σιαφάκα

Αξίζει να επισκεφθείτε το αρχοντικό του οπλαρχηγού Ανδρίτσου Σαφάκα, το οποίο χτίστηκε το 1810 και αναπαλαιώθηκε το 1978, όπου φιλοξενείται το Ιστορικό και Λαογραφικό μουσείο της Αρτοτίνας.  Ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής οίκημα ασβεστόχτιστο, με πελεκητές πέτρες από γαλαζολίθαρο και πελεκητά αγκωνάρια με στέγη από κεραμίδια Ρωμαϊκού τύπου (λούκια) φιλοξενεί αξιόλογα ιστορικά εκθέματα. Αξιοσημείωτο χώρο επίσκεψης αποτελεί και το Δημοτικό Σχολείο της Αρτοτίνας το οποίο βρίσκεται κάτω από την πλατεία.

Ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής σημασίας είναι η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, ένας μεγαλοπρεπής Ναός, ο πολιούχος της Αρτοτίνας, χτισμένος με πελεκητά αγκωνάρια από Ηπειρώτες τεχνίτες στα 1905. Η εκκλησιά της Παναγίας, που βρίσκεται πλησίον του μουσείου, είναι χτισμένη στην περίοδο της Τουρκοκρατίας και στον περίβολο της βρίσκεται ο οικογενειακός τάφος των Σαφακαίων. Αρκετά όμορφα γραφικά ξωκλήσια έχει η Αρτοτίνα για να επισκεφθείτε, όπως, ο Άγιος Κωνσταντίνος, ο Άγιος Αθανάσιος, ο Άγιος Σπυρίδωνας, η Αγία Παρασκευή, ο Άγιος Μάρκος (Αϊ-Γιοράκης), η Αγία Μαρίνα και πολλά άλλα.

Τέλος στα τέσσερα χιλ/τρα ΒΔ του χωριού βρίσκεται σε μία ειδυλλιακή τοποθεσία το μοναστήρι της Αρτοτίνας, η Μονή Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου. Είναι το μοναστήρι που καλογέρεψε ο Αθανάσιος Διάκος πριν γίνει κλέφτης. Το κτιριακό συγκρότημα της Μονής αποτελείται από το καθολικό, που στη σημερινή του μορφή κτίσθηκε το 1807, το κελί του Διάκου που σώζεται στην αρχική του μορφή και δύο νεότερα κτίσματα.

Εστίαση και διαμονή

Ο επισκέπτης μπορεί να διαμείνει στον πετρόχτιστο ξενώνα του χωριού μας (τηλ. επικοινωνίας 6972-928185 – Βασίλειος Τριβήλος, 6972-076780 – Ιωάννα Σταμούτσου).

Στην υπέροχη πλατεία του χωριού μας, ο επισκέπτης μπορεί να απολαύσει τον καφέ του στο παραδοσιακό καφενείο «Τα Βαρδούσια» (τηλ. επικοινωνίας 22660 51833 – Αρετή Μαντούρλια). Μπορεί να γευτεί τα τοπικά εδέσματα στην ταβέρνα  «Τριβήλος Κώστας Καφέ-Ψησταριά» (τηλ. επικοινωνίας 222660-51828), η οποία λειτουργεί και ως καφενείο και στην ταβέρνα «Νίκος Μπραούνος» (τηλ. επικοινωνίας 22660 51826-Κωνσταντία Μπραούνου).

Πηγές: Σύλλογος Αρτοτινών «Ο Αθανάσιος Διάκος», www.artotina.com