Γραβιά

Η Γραβιά είναι χωριό του νομού Φωκίδας και υπήρξε έδρα του τέως ομώνυμου δήμου. Από το 2011 υπάγεται στον διευρυμένο Δήμο Δελφών. Είναι κτισμένη σε υψόμετρο 400 μέτρων στα βορειοανατολικά του νομού Φωκίδας, στους πρόποδες του Παρνασσού. Ο πληθυσμός της σύμφωνα με την απογραφή του 2011 είναι 604 κάτοικοι. Στην αρχαιότητα η περιοχή της Γραβιάς βρισκόταν μέσα στα όρια της αρχαίας Δωρίδας. Κοντά στη Γραβιά βρισκόταν η αρχαία πόλη Κυτίνιο ή η αρχαία πόλη Ερινεός, πόλεις της Δωρικής Τετράπολης. Το πιο γνωστό αξιοθέατο της περιοχής είναι το Χάνι της Γραβιάς, όπου στις 8 Μαΐου 1821 έγινε η γνωστή μάχη. Προς τιμή της νίκης του Οδυσσέα Ανδρούτσου στη μάχη στο Χάνι, κάθε χρόνο διοργανώνονται εκδηλώσεις αυτή την ημέρα. Από την αρχαία ακόμη εποχή η Γραβιά χρησίμευε για την άμυνα της Φωκίδας και ιδιαίτερα των Δελφών. Εκεί οι πρόμαχοι των Δελφών απέκρουσαν τους Γαλάτες. Εκεί οι Βυζαντινοί προσπάθησαν να αναχαιτίσουν τους Γότθους του Αλάριχου Α΄.

Η πόλη που έγινε ξακουστή από το ιστορικό «Χάνι της Γραβιάς». Το σημερινό πια μουσείο-μνημείο που αποτέλεσε στις 8 Μαΐου 1821 τον τόπο στον οποίο διαδραματίστηκε μία από τις μεγαλύτερες στιγμές της Ελληνικής Επανάστασης του ’21. Τότε, ο Οδυσσέας Ανδρούτσος με άλλους καπεταναίους και 120 παλικάρια, κατέλαβαν το Χάνι, οχυρώθηκαν και μετά από σκληρή μάχη συγκράτησαν τις ορδές του Ομέρ Βρυώνη, κόβοντάς τους το δρόμο για τα Σάλωνα και την Πελοπόννησο για την κατάπνιξη της Επανάστασης. 

Η προϊστορία σκιαγραφείται από τα κατάλοιπα μνημείων, μύθων και παραδόσεων στην ευρύτερη περιοχή της Γραβιάς όπου βρισκόταν η έδρα της Δωρικής Τετράπολης, Μητρόπολης των Δωριέων, με τις πόλεις Βοίο, Κυτίνιο, Ερινεό και Πίνδο (ή Ακύφας) και της Δρυόπης, πρωτεύουσας των πρωτοελλήνων Δρυόπων.

Σήμερα η Γραβιά αποτελεί κομβικό σταυροδρόμι ανάμεσα στο πέρασμα Παρνασσού-Γκιώνας και της γης της Φθιώτιδας. 

Πηγές: Wikipedia, www.dimosdelfon.gr