Η μάχη στο Χάνι της Γραβιάς

Στις 8 Μαΐου 1821, στο χάνι της Γραβιάς, οι Έλληνες επαναστάτες, με επικεφαλής τον Οδυσσέα Ανδρούτσο, έγραψαν σελίδες ηρωισμού και δόξας, επιτυγχάνοντας σημαντική νίκη επί των τουρκικών δυνάμεων.

Στα τέλη Απριλίου του 1821 μετά την ήττα των ελληνικών στρατευμάτων στην Αλαμάνα που συνοδεύτηκε από το μαρτυρικό θάνατο του Αθανασίου Διάκου, τα πολυπληθή στρατεύματά του Ομέρ Βρυώνη και του Κιοσέ Μεχμέτ είχαν πλέον τη δυνατότητα να προελάσουν προς τα Σάλωνα (Άμφισσα), έχοντας ως στόχο να διαπεραιωθούν στο Μωριά και να καταπνίξουν την επανάσταση.

Οι Έλληνες οπλαρχηγοί, Ανδρούτσος, Δυοβουνιώτης και ο Πανουργιάς, συγκεντρώθηκαν στο στενό της Γραβιάς, θέση φύσει οχυρή και στρατηγικής σημασίας, προκειμένου να εμποδίσουν τους Τούρκους να κινηθούν προς τα Σάλωνα

Πράγματι, στις 7 Μαΐου 1821 τα στρατεύματα του Ομέρ Βρυώνη,7.000-8.000 χιλιάδες άνδρες πεζικού και χίλιοι ιππείς, βρίσκονταν στις Θερμοπύλες και κατευθύνονταν προς τη Γραβιά. Την ίδια χρονική στιγμή υπήρχε διάσταση απόψεων μεταξύ των Ελλήνων καπεταναίων ως προς το σημείο όπου θα έπρεπε να προβάλουν αντίσταση οι ελληνικές δυνάμεις.

Ο Ανδρούτσος αποφάσισε, τελικά, να οχυρωθεί μαζί με τους περίπου 120 συναγωνιστές του στο μοναδικό οίκημα που υπήρχε τότε στη Γραβιά, το χάνι, ενώ οι άνδρες του Δυοβουνιώτη και του Πανουργιά και των άλλων οπλαρχηγών κατέλαβαν θέσεις άμυνας, στα ριζά της Γκιώνας και του Παρνασσού.

Στις 8 Μαΐου τα στρατεύματα του Ομέρ Βρυώνη επιτέθηκαν εναντίον των ελληνικών θέσεων εξαναγκάζοντας τους επαναστάτες να διασκορπιστούν στα γειτονικά υψώματα. Ο Ανδρούτσος και οι σύντροφοί του, ψύχραιμοι και ψυχωμένοι, κατάφεραν να αποκρούσουν τις αλλεπάλληλες επιθέσεις των τουρκικών δυνάμεων καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας 

Τα ξημερώματα της 9ης Μαΐου, ο Ανδρούτσος, βλέποντας τα πολεμοφόδιά του να εξαντλούνται και γνωρίζοντας ότι οι Τούρκοι είχαν την πρόθεση να φέρουν κανόνια από το Ζητούνι (Λαμία), για να ισοπεδώσουν το χάνι, διέταξε τους συντρόφους του να βγουν από το οχυρό τους με τα σπαθιά στα χέρια και να διασπάσουν τις γραμμές των Τουρκαλβανών και να διαφύγουν προς το βουνό

Τα θύματα των Τούρκων ήταν πολυάριθμα. Πάνω από 300 είχαν σκοτωθεί και 600 είχαν τραυματιστεί. Οι Έλληνες έχασαν μόνο 6 πολεμιστές. Η στρατηγική επιτυχία της μάχης αυτής ήταν μεγάλη. Εμπόδισε την κάθοδο του Ομέρ Βρυώνη στην Πελοπόννησο και διευκόλυνε τη νίκη στο Βαλτέτσι που εμψύχωσε τους Έλληνες και την επανάσταση. Μετά τη μάχη στη Γραβιά, ο Βρυώνης αποφάσισε να σταματήσει προσωρινά την εκστρατεία του και να υποχωρήσει στην Εύβοια, για να συναντήσει αργότερα τις δυνάμεις του Κιοσέ Μεχμέτ. Έτσι παρεμποδίστηκε η κάθοδος ενός τόσο ισχυρού στρατού στην Πελοπόννησο, όπου η επανάσταση ακόμα δεν είχε εδραιωθεί.