Λιδωρίκι

Πρωτεύουσα του Δήμου Δωρίδος.

Το Λιδωρίκι, πρωτεύουσα του Δήμου Δωρίδος, αποτελεί σήμερα το διοικητικό κέντρο του Καλλικρατικού Δήμου Δωρίδος, εξυπηρετώντας συνολικά τα 56 χωριά της γύρω περιοχής, καθώς και αυτά των Βαρδουσίων, του Ευπαλίου και της Τολοφώνας.

Μία γραφική γεωργοκτηνοτροφική κωμόπολη που βρίσκεται στην “καρδιά” της ορεινής Φωκίδας. Χτισμένη στις πλαγιές της οροσειράς της Γκιώνας, στα 560 μ., απ’ όπου αγναντεύει κανείς την άγρια ομορφιά των Βαρδουσίων, αλλά κυρίως απολαμβάνει την απέραντη ομορφιά της πιο όμορφης τεχνητής λίμνης της Ελλάδος, της λίμνης του Μόρνου, δίνοντας δαντελωτά σχήματα στη διάβα του κάθε επισκέπτη, κάνοντας το γύρο της. 

Με την κατασκευή της λίμνης(1980 – 1981), δημιουργήθηκε ένα από τα μεγαλύτερα φράγματα στην Ευρώπη. Σκοπός του έργου αυτού ήταν η τροφοδοσία της Αθήνας, με το πιο πολύτιμο δώρο των βουνών αυτών, το πόσιμο νερό.

Χιλιάδες γιδοπρόβατα τρέφονταν στη μεγάλη και κατάλληλη για βοσκή περιοχή, που συνδύαζε πεδινή έκταση και τα βουνίσια λιβάδια στη Γκιώνα.

Με το γάλα της περιοχής παράγεται η περίφημη και διεθνώς γνωστή «φέτα Λιδωρικίου». Μοναδικό και το πρόβειο γιαούρτι και ιδιαίτερα νόστιμα τα ντόπια κρέατα.

Σήμερα ο επισκέπτης μπορεί να περάσει ευχάριστες στιγμές γαλήνης στο Λιδωρίκι, οποιαδήποτε εποχή και αν το επισκεφθεί. Μια στάση για ξεκούραση είναι η πλατεία της Βαθειάς με τους πλατάνους αλλά και μια βόλτα στο Λαογραφικό Μουσείο και τον Ιερό Ναό της Ζωοδόχου Πηγής με το επιβλητικό καμπαναριό. Κυρίως όμως η διαδρομή γύρω από τη Λίμνη του Μόρνου.

Θα πρέπει να αναφερθεί εδώ ότι δύο από μεγάλες περιβαλλοντικές οργανώσεις της χώρας μας, η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία και η Ελληνική Εταιρία Προστασίας της Φύσης, ζήτησαν πρόσφατα με ειδική έκθεσή τους να κηρυχθεί η κοιλάδα του Μόρνου και τα τρία αλπικά βουνά της (Οίτη – Γκιώνα – Βαρδούσια) ως το πρώτο “Τοπίο Άγριας Φύσης” της Ελλάδας.

Μια επίσκεψη στο Λαογραφικό Μουσείο της πόλης μας, που στεγάζεται σε ένα όμορφο πετρόκτιστο κτίριο, δωρεά των Αδελφών Κάππου, χωριανών μας της διασποράς. Δημιουργήθηκε με πολλή προσπάθεια, υπομονή και επιμονή και προπαντός μεράκι και αγάπη όλων των συντελεστών, για να έχουμε ένα ακόμη πόλο έλξης επισκεπτών.

Τέλος, για την ιστορία, σε απόσταση 4 χλμ. από το Λιδωρίκι, ήταν η αρχαία Καλλίπολη, κέντρο των Καλλιέων, της Αιτωλικής φυλής Οφιονέων. Η πόλη ανήκε στην Αιτωλική Συμπολιτεία. Το 279 π.χ. οι Γαλάτες, με διαταγή του Βρέννου, κατέστρεψαν την Καλλίπολη και κατέσφαξαν τους κατοίκους, για να αναγκάσουν τους Αιτωλούς, να μην υπερασπιστούν τις Θερμοπύλες. Η Καλλίπολη είχε 70 χιλ. κατοίκους και η καταστροφή της χαρακτηρίστηκε από τον Θουκυδίδη, ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα της αρχαιότητα

Ιστορία του Λιδωρικίου

Το Λιδωρίκι ορίστηκε πρωτεύουσα της Επαρχίας Δωρίδος, (του Νομού Φωκίδος), από το 1833 και από το 1836 πρωτεύουσα του Δήμου Αιγιτίου, που προέκυψε από τη συνένωση των μέχρι τότε Δήμων Αιγιτίου, Υαίας και Κόρακα. Οι πρώτες αναφορές γίνονται στα Βυζαντινά χρόνια. Στον κατάλογο των Επισκοπών, ο Λέων ο Σοφός (886 – 912 μΧ.) αναφέρει και την Επισκοπή Λιδωρικίου, που υπαγόταν στη Λάρισα. Αναφέρεται επίσης και από τον Επίσκοπο Καισαρείας Αρέθα (850 – 932 μ.Χ.).

Το 1912 αναγνωρίσθηκε ως Κοινότητα Λιδορικίου, περιλαμβάνοντας και τους οικισμούς Χάνια Στενού, Λεύκα (μέχρι το 1915), Βραΐλα και Παλαιόκαστρο (μέχρι το 1919). Για την προέλευση και την ορθή γραφή της ονομασίας “Λιδωρίκι” έχουν ειπωθεί και γραφεί πολλά. Επικρατέστερη άποψη είναι ότι προέρχεται από τη λέξη “Λιμοδωριείς – Λιμοδωρίκιος”. Πριν από το 1955 παρουσιάστηκε με τη γραφή Λιδωρίκιον και το έτος 1955 επανήλθε στη γραφή “Λιδορίκιον”, όμως στα μεταγενέστερα χρόνια επικράτησε η γραφή Λιδωρίκι που χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα.

Για το Λιδωρίκι στην περίοδο της Τουρκοκρατίας:

Το πρώτο επαναστατικό κίνημα στη Δωρίδα έγινε το 1571 από Λιδωρικιώτες, Βιτρινισιώτες και Γαλαξειδιώτες, αλλά προδόθηκαν και απέτυχαν. Κατά την περίοδο 1670 – 1680, ο Λιδωρικιώτης Γιάννης Κάψης ή Καψής λεηλατούσε και τρομοκρατούσε τα τουρκικά καράβια, μαζί με τα αδέλφια του και έφτασε να γίνει και Βασιλιάς στη Μήλο.

Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας το Λιδωρίκι αποτελούσε πρωτεύουσα Καζά (ένα είδος Επαρχίας ή Δήμου) στον οποίο ανήκαν τα μισά χωριά της σημερινής Δωρίδας. Κατά τον Πουκεβίλ, στα 1815 το Λιδωρίκι είχε 180 οικογένειες (900 κατοίκους), οι μισές Χριστιανικές οι οποίες κατοικούσαν στο συνοικισμό Βαρούσι. Εδώ, σε μια πρόχειρη φυλακή έκλεισαν τον Αθ. Διάκο, όταν κάποτε τον έπιασαν, αλλά τη νύχτα έσπασε το σαθρό ξύλινο παραθυράκι και ξαναγύρισε στο βουνό.

Στα χρόνια του 1821, ήταν κέντρο της κλεφτουργιάς, με αποκορύφωμα την ομώνυμη μάχη. Στις 28 Μαρτίου του 1821, ο καπετάνιος Σκαλτσάς, και οι πρόκριτοι Αναγνώστης Λιδωρίκης, Παπά-Γεώργιος Πολίτης, και άλλοι επαρχιώτες ύψωσαν την σημαία της επανάστασης και με τους ήχους τυμπάνων μπήκαν στο Λιδωρίκι. Οι Τούρκοι πολιορκήθηκαν στα σπίτια τους και αντιστάθηκαν. Μετά από δύο ημέρες, και αφού σκοτώθηκαν μερικοί από αυτούς, αναγκάστηκαν να καταθέσουν τα όπλα και να παραδοθούν. Έτσι έπεσε το Λιδωρίκι, το πρώτο τουρκικό κέντρο, που απελευθερώθηκε στη Ρούμελη. Από τότε, άλλαξε πολλές φορές χέρια, καταστράφηκε μαζί με άλλα χωριά σ’ επιδρομή των Τούρκων το 1825. Ο Καραϊσκάκης έδιωξε τους Τούρκους το 1826 και βρήκε στις αποθήκες τους 12.000 κιλά «γεννήματα» που είχαν συγκεντρώσει από τη φορολογία «δεκάτη» και τελικά το χωριό απελευθερώθηκε οριστικά από το Λ. Τζαβέλλα το 1828.

Το Λιδωρίκι στα χρόνια της κατοχής

Το Λιδωρίκι καταστράφηκε το 1944. Για να εκδικηθούν τη δεινή ήττα που υπέστησαν από τους αντάρτες του ΕΛΑΣ στη φονική μάχη των Καρουτών στις 5 Αυγούστου του 1944, οι Γερμανοί κατακτητές, κατέλαβαν το ανταρτοκρατούμενο τότε Λιδωρίκι και το έκαψαν στις 29 Αυγούστου του 1944. Πυρπόλησαν 489 κτήρια (320 σπίτια και 169 αχυρώνες και στάβλους) και σκότωσαν πέντε ανήμπορους ηλικιωμένους που παρέμειναν στα σπίτια τους, νομίζοντας ότι θα τους σεβαστούν. Οι άλλοι κάτοικοι είχαν καταφύγει στα βουνά και σε άλλα χωριά. Παρόλα αυτά, πάνω από τα ερείπια και τις στάχτες που άφησαν τα ναζιστικά στρατεύματα, το χαρακτηρισμένο ως “Μαρτυρικό Χωριό” Λιδωρίκι ξαναχτίστηκε, με σεβασμό στις ιστορικές καταβολές και την παραδοσιακή αρχιτεκτονική.

Πηγές:

  • Ιστοσελίδα Δήμου Δωρίδος
  • Βικιπαίδεια ή Wikipedia
  • Copyright © wondergreece.gr
  • Αρχεία Συνδέσμου Λιδωρικιωτών “Η Γκιώνα”